Strona poświęcona historii polskiej radiotechniki - producenci sprzętu

Firmy produkujące w Polsce w latach 1918 - 1939 odbiorniki radiowe, podzespoły i osprzęt radiotechniczny

Radiotechnika była bardzo dynamicznie rozwijającym się kierunkiem nauki, techniki, ale także ekonomii, również w Polsce. Znalazło to swoje odzwierciedlenie w przedsiębiorstwach, zarówno prywatnych jak i państwowych, których głównym, lub przynajmniej częściowym polem działalności była radiotechnika. W kraju produkowane było wszystko co niezbędne do budowy, eksploatacji, naprawy odbiorników radiowych, radiostacji dużej i małej mocy, urządzeń radioamatorskich itp. Zakres produkcji obejmował w zasadzie wszystko od lamp radiowych, zarówno nadawczych jak i odbiorczych, przez różnorodne elementy elektroniczne (opory, kondensatory, cewki, głośniki i tym podobne elementy), do zupełnych drobiazgów jak gałki, przełączniki, izolatory lub kable. Osobną kategorią wyrobów był gotowy sprzęt - odbiorniki radiowe, w wersji cywilnej, wojskowej, lotniczej, kolejowej, morskiej lub pocztowej, nadajniki radiowe (radiostacje) o różnych zakresach mocy wyjściowych i rodzajów pracy. Produkowany był również niezbędny osprzęt - anteny, akumulatory, kable itp.

Nic dziwnego, że przy tak żywiołowym rozwoju istniało mnóstwo firm pracujących na potrzeby radiotechniki. Istniało kilkadziesiąt dużych (takich jak Elektrit lub zakłady Horkiewicza) i kilkaset jak nie kilka tysięcy mniejszych i zupełnie małych firm i zakładów rzemieślniczych. Niektóre z nich istniały tylko jeden sezon, a niektóre od prawie samego początku w latach dwudziestych do 1939 roku, a nawet dały początek powojennym zakładom (np. w miejscu dawnych zakładów Horkiewicza po wojnie powstały zakłady OMIG). Oczywistym jest, że przy tak olbrzymiej ilości firm z tej branży, niektórych istniejących bardzo krótko nie da się ich wymienić wszystkich, ani nawet większości. Jednak zaprezentowane są tu najważniejsze i najbardziej znane, spis ten daje dowód jak szeroki asortyment wyrobów wytwarzany był prze polskich producentów.

Producenci odbiorników:

• Towarzystwo Radiotechniczne Elektrit
• Zakłady Radiotechniczne Natawis
• Philips Polska
  • Korona Radio
  • Kosmos Radio
• Państwowe Zakłady Teleradiotechniczne PZT
• Telefunken Polska
• Radio Prems
• Pierwsza Krajowa Wytwórnia Odbiornikow Radjowych "Wszech-Radjo Warszawa". Firma mieściła się w Warszawie, przy Al. Jerozolimskich 14, posiadała też oddziały w Krakowie przy ul. Gertrudy 23 i Kalwaryjskiej 36.

  Typ	Rok produkcji	Zestaw lamp	Parametry	Zdjęcie
  Elektron EL 2/3	1932	nieznany	Reakcyjny, 1 obwod, 2 zakresy, 2+1 lampy, zasilanie sieciowe 110V lub 220V, skrzynka metalowa bez głośnika, antena świetlna, cena 265zł z lampami	Tymczasowo brak
  Super Elektron SEL 2/3	1932	nieznany	Reakcyjny, 1 obwod, 2 zakresy, 2+1 lamp, zasilanie sieciowe 110V lub 220V, skrzynka drewniana, wbudowany głośnik, antena świetlna, cena 295zł z lampami	Tymczasowo brak
  Elektron EL 3/4	1932	nieznany	Reakcyjny, 1 obwod, 2 zakresy, 2+2 lampy (detekcyjna, pentoda głośnikowa, prostownicza, bareter), zasilanie sieciowe 110V lub 220V, skala stacyjna, skrzynka orzechowa bez głośnika, wbudowany eliminator, cena 365zł z lampami	Tymczasowo brak
  Super Elektron SEL 3/4	1932	nieznany	Reakcyjny, 1 obwod, 2 zakresy, 2+2 lampy (detekcyjna, pentoda głośnikowa, prostownicza, bareter), zasilanie sieciowe 110V lub 220V, skala stacyjna, skrzynka orzechowa z wbudowanym głosnikiem, wbudowany eliminator, cena 395zł z lampami i głośnikiem	Tymczasowo brak

• Radio Union. Firma produkowała odbiorniki na licencji węgierskiej wytwórni Orion.

  Typ	Rok Produkcji	Zestaw lamp	Parametry	Zdjęcie
  Union 63	1938/39	nieznany	Superheterodyna, 3+1 lamp, 3 zakresy, 6 obwodów, głosnik elektrodynamiczny, cena 360zł	tymczasowo brak
  Union 73	1938/39	nieznany	Superheterodyna, 3+2 lampy, 3 zakresy, 7 obwodów, oko magiczne, głosnik elektrodynamiczny, cena 435zł	tymczasowo brak
  Union 74	1938/39	nieznany	Superheterodyna, 4+2 lampy, 3 zakresy, 7 obwodów, oko magiczne, regulacja szerokości pasma, głosnik elektrodynamiczny, cena 499zł	tymczasowo brak
  Union 85	1938/39	nieznany	Superheterodyna, 5+2 lampy, 3 zakresy, 8 obwodów, oko magiczne, regulacja szerokości pasma, lampa końcowa o mocy 18 watów, głosnik elektrodynamiczny, cena 625zł	tymczasowo brak
  Union 87	1938/39	nieznany	Superheterodyna, 5+4 lampy, 3 zakresy, 8 obwodów, oko magiczne, regulacja szerokości pasma, lampa końcowa o mocy 18 watów, ARCZ (automastyczne dokładne dostrojenie do stacji), głosnik elektrodynamiczny, cena 695zł	tymczasowo brak

• Radjofon Sp. z o.o. Największa w Polsce fabryka odbiorników bateryjnych, ul. Skarbowa 20 Poznań

  Typ	Rok produkcji	Zestaw lamp	Parametry	Zdjęcie
  Selector BT3	1936	nieznany	Reakcyjny, 3 lampy, zasilanie bateryjne, skala podkówkowa, skrzynka drewniana z wbudowanym głosnikiem, cena 96zł z lampami, 123.5zł zł komplet z baterią i akumulatorem	Tymczasowo brak

• Silesia

  Typ	Rok produkcji	Zestaw lamp	Parametry	Zdjęcie
  Selekton	1938/39	?, ?, KL4	Reakcyjny, 3 lampy, 3 zakresy, zasilanie bateryjne, skala stacyjna, głośnik dynamiczny, skrzynka identyczna jak w modelu Special, cena 165zł	Tymczasowo brak
  Special	1938/39	Nieznany	Reakcyjny, 3+1 lamp, 3 zakresy, zasilanie sieciwe, skala stacyjna, głośnik dynamiczny, skrzynka identyczna jak w modelu Selecton, cena 210zł	Tymczasowo brak
  Super	1938/39	Nieznany	Reakcyjny, 5 lamp, 3 zakresy, 7 obwodów, zasilanie sieciwe, skala stacyjna, regulacja barwy tonu, głośnik dynamiczny, cena 420zł	Tymczasowo brak

• Triokong Radio
• IKA

  Typ	Rok Produkcji	Zestaw lamp	Parametry	Zdjęcie
  Mars	nieznany	nieznany	rekacyjny, 3 zakresy, 2 obwody, dwuobwodowy eliminator	tymczasowo brak
  Eros	nieznany	nieznany	Reakcyjny, 4 lampy, 3 zakresy, 3 obwody	tymczasowo brak
  Mretropolis	nieznany	nieznany	Superheterodyna, 5 lamp, 3 zakresy, automatyczne ragulacja wzmocnienia	tymczasowo brak
  Symfonja	nieznany	nieznany	Superheterodyna, 6 lamp, 7 obwodów, 3 zakresy, automatyczne ragulacja wzmocnienia, wskaźnik siły sygnału	tymczasowo brak
  Triumf	nieznany	nieznany	Superheterodyna, 8 lamp, 7 obwodów, 3 zakresy, automatyczne ragulacja wzmocnienia, wskaźnik siły sygnału, cieche strojenie regulacja selektywności	tymczasowo brak

• Capello
• Kenotron
• Tekafon
• Polskie Zakłady Radjotechniczne PZR

Producenci podzespołów

• AH (Adolf Horkiewicz). Firma istniała latach 1926 do 1939, mieściła się w Warszawie początkowo przy ulicy Kawęczyńskiej 9, od 1935 roku przy Stępińskiej 26/28. Po wojnie w miejscu zakładów Horkiewicza powstał OMIG. Firma produkowała typowe podzespoły radiowe - oporniki węglowe i drutowe, kondensatory papierowe mikowe elektroniczne, zmienne i dostrojcze (trymery), potencjometry, przełączniki, transformatory, cewki i dławiki (między innymi komplety cewek dla różnego rodzaju odbiorników, od jednoobwodówek do superów). Właścicielem był inżynier Adolf Horkiewicz.
• Akuston - firma mieściła się przy ulicy Emilii Plater 9 w Warszawie. Produkowała głośniki różnych rodzajów
• Always - firma mieściła się w Warszawie przy ul. Leszno 40. Produkowała oporniki, kondensatory, potencjometry, bezpieczniki i uchwyty do bezpieczników oraz gramofony
• Bezet - firma mieściła się w Warszawie, produkowała materiały izolacyjne
• Centra - firma mieściła się w Poznaniu przy ulicy Tama Garbarska 21. Produkowała baterie i akumulatory
• Croix - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Chłodnej 16. Zajmowała się produkcją cewek, transformstorów, kondensatory zmienne, skale (kompletny zespół składający się z jedno lub dwuobwodowego kondensatora zmiennego, przekładni, skali i gotowego założonego napędu linki)
• Dacho - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Świętokrzyskiej 28. Produkowała aparaturę pomiarową.
• Energeton - firma mieściła się w Warszawie, produkowała różne rodzaje głośników
• Energos - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Elektoralnej 14. Zajmowała się produkcją ogniw akumulatorów i baterii. Później zmieniła nazwę na Izoferm.
• Enperit - firma mieściła się w Warszawie, przy ulicy Podchorążych 57. Wyrabiała Skale radiowe, podstawki pod lampy, materiały izolacyjne
• Ergs - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Waliców 28. Produkowała ogniwa i baterie.
• Ericsson - firma mieściła się w Warszawie, w Alejach Ujazdowskich pod numerem 47. Zajmowała się fabrykacją podzespołów radiowych
• Erwit - firma mieściła się w Warszawie, produkowała transformatory, zarówno zasilające (sieciowe), jak i głośnikowe lub międzystopniowe.
• Eska - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Chmielnej 27. Produkowała różnorodne podzespoły radiotechniczne - oporniki, w tym wysokoomowe,kondensatory różnych rodzajów itp.
• Fala - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Leszno 6. Wyrabiała cewki i zespoły cewek do odbiorników oraz inne elementy indukcyjne.
• Filaryt - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Kruczej 4. Produkowała skale radiowe, pokrętła (gałki), kryształki radiowe (do detektorów), detektory, oprawki detektorowe, wtyczki, słuchawki i inny podobny drobny sprzęt. Ponadto w ofercie były proste odbiorniki: detektorowe i lampowe jednoobwodowe.
• Filtrad - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Krochmalnej 87. Zajmowała się produkcją skal radiowych, przełączników, całego asortymentu kondensatorów: elektrolitycznych, blokowych papierowych, zwijanych, zmiennych.
• Giersche - firma mieściła się w Katowicach, produkowała wyroby porcelanowe (izolatory, przepusty antenowe itp.)
• Gryf - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Nowogrodzkiej 4. Produkowała elementy indukcyjne i eliminatory (nazywane inaczej z angielska reżektorami).
• Ideal - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Grzybowksiej 12, produkowała transformatory wszystkich rodzajów, skale, przełączniki, kondensatory zmienne i stałe, oraz dodatkowo proste jednoobwodowe odbiorniki.
• Izoferm - późniejsza nazwa firmy Energos.
• Kabel - firma mieściła się w Warszawie, posiadała filię w Krakowie. Zgodnie z nazwą zajmowała się produkcją różnoronych kabli i przewodów.
• Megacykl - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Bema 91. Produkowała drobne podzespoły elektroniczne - cewki, opory itp.
• Phon - firma mieściła się w Warszawie przy placu Mirowskim 10. Produkowała elementy indukcyjne oraz rdzenie, wyroby były sprzedawane pod nazwą Dralopen.
• Plastolit - firma mieściła się w Warszawie, zajmowała się produkcją różnych drobnych elementów z bakelitu i podobnych materiałów.
• Polmet -firma mieściła się w Warszawie, produkowała głośniki, słuchawki, transformatory i dławiki
• Polton - firma mieściła się w Warszawie przy Ulicy Wroniej 6. Produkowała głośniki o różnorodnych mocach, wzmacniacze mocy i aparaturę nagłośnieniową, słuchawki oraz transformatory akustyczne - głośnikowe i międzystopniowe
• Radjofon - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Grzybowskiej 27. Produkowała słuchawki, elementyindukcyjne i rdzenie.
• Radjoklim - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Żelaznej 65. Wyrabiała cewki do aparatów radiowych
• Rex - firma mieściła się w Łodzi przy ulicy Piotrkowskiej 42. Produkowała różne elementy indukcyjne.
• Siemens - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Kruczej 31. Była to polska filia niemieckiego koncernu, produkowano urządzenia do telekomunikacji, przyrządy pomiarowe i słuchawki.
• Star - firma mieściła się w Warszawie, produkowała elementy indukcyjne, zwłaszcza transformatory i przełączniki.
• Supra - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Zielnej 26. Produkowała drobne detale radiotechniczne
• Trolit - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Długiej 26. Była dużym producentem elementów z bakelitu - gałek, skal do odbiorników, opraw do wtyczek itp. elementy z bakelitu lub podobnych tworzyw.
• Tudor - firma mieściła się w Warszawie przy Alejach Jerozolimskich 45, produkowała akumulatory i baterie.
• Tungsram - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy 6-tego Sierpnia 13. Była to polska filia koncernu, produkowała lampy radiowe i żarówki (w dużym wyborze).
• Tytan - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Tamka 44. Wyrabiała bateria i akumulatory.
• Urma - firma mieściła się w Warszawie, przy ulicy Ordynckiej 3. Wytwarzała skale radiowe, przełączniki, chassis.
• Vulcanit - firma istniała w Warszawie przy ulicy Tureckiej 2. produkowała drobne detale radiotechniczne i gumowe.
• Wabo - firma istniała w Warszawie przy ulicy Leszno 92. Produkowała bardzo szeroki asortyment podzespołów radiowych: rezystory wszystkich rodzajów, potencjometry, kondensatory stałe, elektrolityczne, blokowe i zmienne, skale radiowe, cewki i inne. Była to jedna z pierwszych firm branży radiotechnicznej działających w Polsce.
• Zetha - firma mieściła się w Warszawie przy ulicy Chłodnej 18. Produkowała głośniki, słuchawki, transformatory głośnikowe, dławiki.